Pielęgnice - rozród i tarło

Cichlidae

Słodkowodne pielęgnicowate z blisko 1800 gatunkami są w rzędzie okoniokształtnych - Perciformes jedną z najbogatszych w gatunki rodzin, a zarazem jedną z najliczniejszych rodzin ryb słodkowodnych. Do cech swoistych należy szczególna właściwość wielu pielęgnic - zachowania terytorialne ujawniające się także w akwarium.

Samce wyznaczają w okresie tarła, a niektóre również przez całe życie, rewiry, z których przepędzają inne samice, a nawet bronią przed intruzami innych gatunków. Dochodzi wówczas do uderzeń, u rozmaitych gatunków także do chwytania pyskami, co może kończyć się śmiercią słabszego rywala.

Zależnie od rozmiarów i zachowań agresywnych ryby wymagają odpowiednio obszernych zbiorników z wystrojem możliwie dostosowanym do gatunku i zapewniającym dużo różnych kryjówek. Pielęgnice rozmnażają się stosunkowo łatwo, o ile zaspokoi się ich wymagania życiowe. Poszczególne gatunki różnią się przy tym między sobą wyraźnie zalotami godowymi, sposobami rozrodu i strategią opieki nad ikrą i potomstwem. Znamy wśród nich gatunki o "wylęgu otwartym", które składają ikrę na podłożu.

Inne gatunki składają ikrę w szparach lub niszach.

Muszlowce szukają pustych muszli ślimaków na dom rodzinny dla swojego potomstwa. Dość liczne pielęgnice są gębaczami, nazwanymi również pyszczakami, tzn. inkubują ikrę we własnym pysku. Jedno z rodziców, zazwyczaj samica, zbiera jaja do pyska i w nim doprowadza do wylęgu. Również wyklute potomstwo, póki jest jeszcze małe, znajduje schronienie w pysku matki lub ojca.

Nieco innym sposobem opieki jest pobieranie do pyska nie jaj, lecz dopiero, co wylęgłych larw. Wylęg młodych w pysku jest najwyżej rozwiniętą formą opieki nad potomstwem u ryb jajorodnych.

Bez względu na jednak na strategię rozmnażania przyjętą przez konkretny gatunek, dla większości przedstawicieli rodziny pielęgnicowatych typowy jest silnie rozwinięty instynkt opieki nad potomstwem. Jeśli opiekę podejmuje tylko matka, można mówić o swoistym matriarchacie, jeśli ojciec - o patriarchacie. Opiekować się potomstwem mogą także oboje rodzice. Najpiękniejszymi przykładami takiej opieki są dyskowce (Symphysodon) i uaru (Uaru). U tych pielęgnic oboje rodzice wytwarzają wydzielinę skórną, którą żywi się narybek w pierwszym okresie życia od chwili, gdy zacznie aktywnie pływać.

Dobór pary hodowlanej i przygotowanie akwarium tarliskowego

Warunkiem powodzenia hodowli Th. mekki jest odpowiednie dobranie pary hodowlanej. Najlepiej, gdy przyszłe osobniki rodzicielskie połączą się w sposób naturalny w gromadce wspólnie dorastających, młodych ryb (takie pary są najlepsze i najzgodniejsze). Należy zwrócić jednak uwagę, aby młodzież przeznaczona do dalszej hodowli pochodziła z różnych, nie spokrewnionych ze sobą gniazd. Idealnie byłoby posiadanie odmiennej genetycznie grupy samców i samic. Zazwyczaj jednak hodowcy dobierają pary, mając do dyspozycji kilka dorosłych osobników. Wtedy jednak często trudno jest uniknąć związanych z tym problemów, gdyż niejednokrotnie trzeba wymienić samca bądź samicę. Sympatyzującą ze sobą parę należy odłowić i umieścić w oddzielnym zbiorniku. Uwaga ta dotyczy zresztą większości amerykańskich pielęgnic.

Dla jednej dobranej pary wystarczy zbiornik tarliskowy o pojemności 100 – 120 l. Dno wykładamy 4 – 5 centymetrową warstwą drobnego, uprzednio wyparzonego we wrzątku żwirku. Na dnie umieszczamy kilka płaskich kamieni oraz grotę ( może być przewrócona doniczka).

Woda powinna być odstała, dobrze napowietrzona przefiltrowana, o twardości ogólnej poniżej 10on, odczynie lekko kwaśnym ( pH 6,8) i temperaturze 26oC. W okresie godowym ubarwienie ryb staje się bardziej intensywne i wyeksponowane.

Rodzice najpierw pieczołowicie czyszczą wybrane na gniazdo miejsce. Zwykle tuż przy nim kopią jednocześnie dołek w podłożu. Najczęściej ikra składana jest w miejscach otwartych, na płaskich kamieniach, ale czasem we wnętrzu przewróconych na bok doniczek lub w grotach.

Do tarła dochodzi zazwyczaj po kilku dniach od chwili wpuszczenia rodziców do kotnika. W tym czasie tarlaki karmimy umiarkowanie i jedynie pokarmami naturalnymi, co gwarantuje dobrą jakość wody. Żółtawa, lepka ikra składana jest w liczbie około kilkuset sztuk w kolistych rzędach. W tym czasie można zaobserwować, iż pokładełko samicy jest większe i grubsze.

Wychów narybku

Pielęgnice Mekki należą do jednych z najtroskliwszych rodziców. Na zmianę wachlują płetwami piersiowymi wodę wokół ikry, wybierają jaja niezapłodnione, pleśniejące i strzegą gniazda z furią, odganiając wszelkich intruzów. Wylęg larw następuje zwykle po 48 - 60 godzinach i są one od razu przenoszone do wykopanego uprzednio dołka. Wchłonięcie pęcherzyka żółtkowego zabiera larwom 5 - 6 dni. Po tym czasie narybek zaczyna pływać i żerować pod czujnym okiem rodziców. Najlepszym dla niego pokarmem jest tzw. „pył” oraz zakraplane jednocześnie pierwotniaki. Młode są bardzo żarłoczne, stąd ilość podawanego pokarmu musi być dużą. Niesie to za sobą niebezpieczeństwo zepsucia się wody, dlatego też przez cały czas powinna być ona filtrowana i podmieniana na świeżą.

Miesięczny narybek powinien mierzyć 1 cm długości.

Opieka rodziców może trwać przez wiele tygodni.

Hodowcy zwykle oddzielają młode po okresie 2 - 4 tygodni. Pielęgnice Mekka są dość płodne. Uzyskanie z jednego tarła 300 - 400 sztuk potomstwa nie należy do rzadkości.

Opracował: Damian Kalota

Wszystkich chętnych do dyskusji na temat tych gatunków zapraszam do wymiany opinii pjerzu@wp.pl.

Poprawka 01.03.2004 - Adam Kowalik